Ataerki, Sınıf ve Ekonomik Koşullar Üçgeni Arasında: Asiye Nasıl Kurtulur?
- Yağmur Naz Aydın
- 18 Oca
- 3 dakikada okunur
Asiye nasıl kurtulur? Asiye ancak çarkın bir dişlisi olduğunda “kurtulur”. Ömrü boyunca en iyi bildiği işe sermaye yatırmalıdır. Başka çaresi var mıdır “paraya para katmak” için?
“Kişi kadın doğmaz, kadın olur.” -Simone de Beauvoir
Film “Fuhuşla Mücadele Derneği”nden bir geneleve gelen Semiha Hanım’la başlıyor. Semiha hanım elinde bir notla Asiye adlı bir kadınını soruyor. Notu yazan Asiye’yse bir seks işçisinin kızı. Bu esnada içlerinden hiçbirinin asiye olmadığı anlaşılınca Asiye nasıl kurtulur düşünmeye başlıyorlar ve aslında filmin içinde oyun dediğimiz kısım da burada başlıyor. Asiye’nin annesi hayat kadını, artık belli bir yaşa gelmiş ve onu beğenen bir adamla evlenecek ve Asiye’yi terk ediyor; asiye artık tek başına.
Film boyunca aynı Semiha Hanım gibi asiye nasıl kurtulurun türlü türlü yollarını ararken buldum kendimi ama tabii ki öyle kolay kurtulmayacaktı- daha doğrusu kurtulamayacaktı- Asiye. “Asiye Nasıl Kurtulur?” hem hayat kadınlarının nasıl başka çıkış yolu olamadığını hem de dönemin genel durumunu bize bazen müzik ve kareografiyle bazen de aynı Ahh Belinda gibi oyunun içinde oyun olarak anlatıyor.
Peki Asiye ne yapmalı? Bir adamla evlenmeli tabii ki; annesi gibi olmayıp namusuyla evlenmeli ve pek de tanımadığı bir adama ömrünü adamalı. Ama ufak bir sorun var ki o da annesinin “namussuz” olması. Böyle bir kadının kızını kim ne yapsın?
Filmde çıkış olarak sürekli kadının yaşamının kurtulmasının tek yolu olarak evlenip yuva kurması olarak görüyoruz. Elbette Asiye bazen herkes gibi çalışmayı da deniyor ancak burada da seksizm ve tacizden kaçamıyor. Asiye film boyunca özne olmaya çalıştıkça nesne haline geliyor. Ataerkil hiyerarşik yapıda nereye gitmeye çalışsa bir erkek (patron, sevgili, diğer figürler) tarafından nesneleştiriliyor ve aslında “kaderinden” kaçması imkansızlaştırılıyor.
Yeni yollar denedikçe aslında durumun ataerki-sınıf-ekonomik koşullar üçgeninden bir türlü kurtulamadığını fark ediyoruz. Asiye’nin kimi zaman bir seks işçisinin kızı olması kimi zamansa sadece kadın olması onu bu görünmez duvarların içine hapsediyor. Kendi başına kalması da bir yerden ekonomik desteğinin olmasını zorunlu kılıyor.
Bunca denemenin sonunda kaçınılmaz olarak “kötü yola” düşüyor. Buradan sonra ise film daha açıkça seks işçiliğinin döngüselliğini işlemeye başlıyor. Bu sırada annesini buluyor ve annesi ona bu işte yardım ederek yol gösteriyor. Böylece kendisi müşteri bulmaya başlıyor ancak burada da parasını ödemeyen ve şiddet uygulayan müşteriler ortaya çıkıyor. Bunu önlemek içinse bir “belalı” buluyorlar.
Bu “belalı” bir yerden sonra daha çok para istemeye başlıyor ve Asiye ile annesi için asıl tehdit artık o olmaya başlıyor. Bu noktadaysa erkek şiddetinin döngüselliğini görüyoruz. Birinden korunmak için bir erkeğe ihtiyaç duyulan bu noktada, bir yerden sonra bu erkek de kadın için başlı başına bir tehdit olmaya başlıyor. Bu durum toplumda “erkeğin, kadının koruyucusu olması” görüşününün bir çıktısı. Kadını korumak için bir erkeğe ihtiyaç duyduğumuz yerde bu durum bir dilemmaya dönüşüyor. Koruyan da, kendisinden korunulması gereken de aynı kişiyse bunun tek çıkışı korunma ihtiyacını biri üzerinden karşılamamaktır, ancak Asiye için durumun böyle olması mümkün olmuyor.
Judith Butler’ın toplumsal cinsiyetin performativitesi bu durumu bize açıklıyor. Korunan kadın- koruyucu erkek ilişkisi toplumsal cinsiyet performansı olarak tekrar tekrar sahnelenen bir role dönüşüyor. Toplum içinde atanan bu roller zaman içinde bizlere yapışıyor. Erkek korur- kadınsa korunması gerekendir görüşünü filmde tam olarak bu “belalı” üzerinden görüyoruz. Erkek, bir yandan “kadını korurken” diğer yandan yine bir tehdit haline geliyor filmde de. Kendine koruyucu rolü üstlenen erkek, bundan sonra rolü gereği bir “güç zehirlenmesi” yaşayarak kendine her şeyi hak gördüğünde döngü tamamlanıyor ve yine tehdit eden kişiye dönüşüyor; bu da bizi performatifliği en açık fark ettiğimiz yere getiriyor.
Günümüzde de rollerin sadece bir performansa döndüğünü internet trendleriyle sıkça görüyoruz. “Clean girl”, “soft girl” hatta “trad wife” gibi akımlarda kimliklerin birer performansa gönüşmesi, trend bittiğinde insanların bu rolleri bırakmasıyla bunların sadece birer öğrenilmiş performans olduğunu bize tekrar hatırlatıyor. Bu gibi akımlar günümüzde çoğunlukla kadınlar üzerinde olsa da biz Asiye Nasıl Kurtulur?’da yukarıda bahsedilen karakterde görüyoruz. Normların zamanla birer performansa dönüştüğünü yine filmin başındaki “oyun içinde oyun” sahnelerinde de tam manasıyla bize nasıl sahnelendiğini gösteriyor.
Filmin finalindeyse Asiye’yi bir genelev sahibesi olarak görüyoruz. Yıllarca bu sektörde çalışmış bir kadın olarak artık o da çarkın tam olarak bir dişlisi haline geliyor. Film boyunca onca yol arayıp duran Semiha hanım, Asiye’yi burada gördüğüne seviniyor aslında. Çünkü artık o “namussuz” bir kadın değil, onun tam da işine gelecek yerde; onları çalıştıran konumda. Semiha Hanımla aynı kıyafet içinde görmemiz yine benzerliklerini, sözde içinde bulunduğu bile konu para olunca nasıl kullandığını anlatıyor. Neticede; Asiye’nin yolu artık sorgulanmıyor çünkü artık sermayenin bir parçası, çarkın bir dişlisi, üstüne üstlük de sömürülen değil sömüren taraf.
Yorumlar